Wolkers' fragmenten







De kunstenaar
Beeldende kunstNaar boven
Foto: Theo Timmer, Den Burg
Zie: Wolkers in zijn atelier

Jan Wolkers is opgeleid als schilder en beeldhouwer. Vanaf 1941 volgde hij in Leiden, Den Haag en Amsterdam lessen aan diverse academies. In 1953 ontving hij het einddiploma aan de Rijksacademie te Amsterdam. Daarna kreeg hij beurzen voor lessen van Giacomo Manzù en Ossip Zadkine. Al in het begin van zijn carrière heeft Wolkers opdrachten gehad voor de openbare ruimte. Aanvankelijk maakte hij vooral vrouwen- en dierenfiguren in de traditie van Charles Despiau. Vanaf ongeveer 1960 ontwierp hij abstracte, architectonische structuren voor de wand en voor de ruimte en wandobjecten van afval als stukken ijzer, steengruis, houtafval en stront. Tussen 1968 en 1978 maakte hij affiches voor politieke actiecomité’s. In de jaren zeventig begon hij bovendien monumenten te maken in materialen als glas, perspex en roestvrij staal, die abstract zijn, maar wel een sterke symbolische lading hebben.

Zijn kunstwerken bleven niet onberoerd. In september 2002 werd de zevende aanslag gepleegd op één van de glazen kunstwerken van Jan Wolkers. Dit was het moment waarop Jan besloot geen glazen objecten meer te maken voor openbare ruimten. ‘Het idee dat glas kwetsbaar is, wekt in de openbare ruimte bepaalde gevoelens op. Dan moet iemand er blijkbaar een klap op geven net als op bushokjes’, zegt echtgenote Karina Wolkers. Wolkers kiest voortaan voor roestvrij staal als het gaat om werken die op openbare plekken komen te staan. ‘Maar hij blijft in glas werken voor objecten op minder kwetsbare plekken. Het is bijzonder vervelend dat dat moet omdat glas niet overal te handhaven is als kunstwerk.’

Winterbeelden - Ter gelegenheid van de zevenstigste verjaardag van Jan Wolkers verscheen bij Kunstcentrum Zaandam in samenwerking met de Stichting Uitgeverij Noord-Holland de bibliofiele uitgave Winterbeelden, in een oplage van 250 exemplaren. Van de totale oplage waren 225 exemplaren beschikbaar voor de verkoop. Speciaal hiervoor maakte Wolkers twaalf zeefdrukken en schreef hij twaalf gedichten. Daarnaast bevat het boek foto's van Steye Raviez, die Wolkers heeft geportretteerd in de natuurlijke omgeving van zijn woning op Texel. Zeefdrukken, gedichten en foto’s zijn losbladig in 160 grams Pergamenata wit gestoken en vergaard in een band. Het geheel is gevat in een cassette.

Kunstboek - Jan Wolkers stond in 2002 volop als schilder en beeldhouwer in de belangstelling. En terecht. Begin mei verscheen voor het eerst – Jan is dan bijna 77 jaar - een boek over de kant die de meesten minder van Jan kennen, namelijk beeldende kunst. Een groot, rijk met foto’s geïllustreerd boek, waarin een goed overzicht wordt gegeven van praktisch het gehele oeuvre van Jan Wolkers als beeldend kunstenaar. Echt een schitterend boekwerk; naast de gebonden uitgave was er een luxe editie met zeefdruk in een oplage van 250 genummerde en gesigneerde exemplaren. Deze publicatie was tevens de catalogus bij de omvangrijke overzichtstentoonstelling van Wolkers in het Cobra Museum voor Moderne Kunst in Amstelveen. Het museum selecteerde in samenspraak met Wolkers voor de expositie ongeveer honderd werken, die een goed overzicht gaven van zijn artistieke ontwikkeling. Het ging om tekeningen, schilderijen, objecten en beeldhouwwerken. Het boek was een toelichtende en documentaire aanvulling. Wolkers vertelt daarin over zijn beginjaren als beeldhouwer, over zijn studies bij Zadkine en Manzu en het dagelijks leven in zijn atelier. Door aandacht voor de schrijver Wolkers is zijn belang als beeldend kunstenaar weleens in het gedrang gekomen, terwijl hij zichzelf altijd in de eerste plaats schilder en beeldhouwer noemt en daarna pas schrijver. In zijn al meer dan 50-jarige loopbaan als schilder en beeldhouwer maakte hij talloze monumenten, sculpturen en schilderijen. Zijn aanvankelijke realistische manier van werken veranderde in een abstracte stijl. Zijn werk valt in drie periodes te verdelen: de eerste periode van 1941-1960 (naturalisme en intimiteit) wordt bepaald door zijn scholing en de ontwikkeling van zijn beeldhouwwerk in een voornamelijk realistische stijl. Van 1960-1986 (abstractie en aardse banaliteit) neemt hij afscheid van het figuratieve en legt zich toe op materieschilderijen en objecten gemaakt uit afgedankt materiaal. Vanaf 1987 (licht en kleur) begint de derde fase waarin Wolkers geïnteresseerd raakt in licht, transparantie en kleur. In deze periode ontstaan ook zijn sneeuwschilderijen, opgebouwd uit stipjes verf.

CollectiesNaar boven
Werken van Jan Wolkers bevinden zich in:
  • Particuliere collecties (Prof. Dr. J.M.F. Landsmeer, J. Meng)
  • Bedrijfscollecties (ABN AMRO Amsterdam, Brithol Michcoma Company Ltd. Roermond, De Nederlandse Bank, Galerie Wansink Roermond, Grafische Bedrijfs Fondsen Amsterdam, Uitgeverij Meulenhoff Amsterdam, Océ Nederland te Venlo, PTT Post Amsterdam, P & P Grafimedia Maasbracht, Rabobank Roermond, Uitgeverij Forum te Stockholm in Zweden)
  • Museumcollecties (Stedelijk Museum Schiedam, Stedelijk Museum te Amsterdam, Stedelijk Museum De Lakenhal Leiden en het Rijksprentenkabinet, Instituut Collectie Nederland te Rijswijk, Teylers Museum Haarlem).

  • KunstwerkenNaar boven
    Theo Thijssenmonument (in voorbereiding)
    Glazen kunstwerk van 2,64 meter hoog stelt het geesteswerk van Thijssen voor ‘dat in de vorm van blauwe vogels opstijgt naar de eeuwigheid’. Theo Thijssen (1879-1943) is schrijver van Kees de Jonge. Het gedekteken is een initiatief van de stichting die Thijssens nalatenschap beheert. Tot verdriet van de vele bewonderaars van Thijssen werd zijn graf twaalf jaar na zijn dood geruimd. Om toch een plek te hebben waar liefhebbers kunnen mijmeren, wil de stichting op de plek van het verdwenen graf het monument plaatsen. Onthulling: 16 juni 2005, de 126ste geboortedag van The Thijssen.
    Plaats: Amsterdamse begraafplaats De Nieuwe Ooster in Watergraafsmeer in vak 58 waar Thijssen begravenb is geweest.

    Aquarel van Wolkers' ontwerp ondersteunt de financiering van het projekt
    De prints zijn op A3-formaat (30 x 42 cm) op kunstdrukpapier gedrukt in een gelimiteerde oplage van 250 exemplaren. Elke druk wordt door Wolkers afzonderlijk gesigneerd en genummerd. De prijs per stuk is 45 euro, exl. verzendkosten. De volledige opbrengst komt ten goede aan het doel. U kunt bestellen bij boekhandel Het Open Boek op Texel t.a.v. Mevr. J.M. Timmer, Binnenburg 3, 1791 CG Den Burg, telefoon (0222) 31 36 57.

    Moeder en kind
    Bronzen beeld, onthuld in september 1959 in aanwezigheid van koningin Juliana gelijktijdig met de opening van het Centraal Laboratorium van de Bloedtransafusiedienst.
    Plaats: Het park van het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst (CLB) van het Rode Kruis, Plesmanlaan te Amsterdam-Slotervaart.

    Grafmonument voor Ben en Marianne van Wissen
    Glazen sculptuur, 1997.
    Plaats: Algemene Begraafplaafplaats, Westerweg te Alkmaar.

    Monument voor Louis Couperus - ‘De berg van licht’
    Een uit een waterpartij oprijzende sculptuur bestaande uit drie metershoge platen van glas en roestvrij staal met daaraan vleugelpanelen. Onthuld op 16 oktober 1998 door burgemeester Hans Ouwerkerk.
    Plaats: In het water van de singel tussen de Annie M.G. Schmidtstraat en de Godfried Bomansstraat ter hoogte van de Willem Elsschotstraat (literatuurwijk) te Almere-Stad.

    Auschwitz-monument (Spiegelmonument) - ‘Nooit meer Auschwitz’
    Liggend monument van zes grote gebarsten spiegelplaten vormen samen het monument Nooit meer Auschwitz. Het nieuwe kunstwerk is tweemaal zo groot als het oude (1977), hetgeen overeenkomt met het oorspronkelijke ontwerp van Wolkers. De 'gebroken' spiegels symboliseren de verschrikkingen van de holocaust. Wat in de Tweede Wereldoorlog met de joden is gebeurd, is zo erg dat je de wolkenlucht niet meer zonder barsten kunt zien. De op de grond liggende spiegels weerspiegelen het zwerk boven de begraafplaats. In het monument bevindt zich een urn met as van de slachtoffers van het concentratiekamp Auschwitz-Birkenau. Onthuld op zondag 31 januari 1993.
    Plaats: Het Wertheimpark te Amsterdam

    Communicatie
    Het wandreliëf bestaat uit aan elkaar geschakelde ondiepe kratjes en kistjes die deels gevuld zijn met ronde balletjes. Delen zijn ook beschilderd mer cirkels, driehoeken en andere geometrische motieven. Het bronzen plastiek werd onthuld op 14 november 1968 in aanwezigheid van prins Claus bij de opening van het pakketpostkantoor. Het plastiek werd voor de tweede keer onthuld op 28 juni 2004 door Jan Wolkers en Harry Koorstra, voorzitter directie TPG Post.
    Plaats: Oorspronkelijk onder de luifel van het hoge gebouw op het terrein van het (PTT) Pakketpostgebouw van het districtspostkantoor rechts aan de Oosterdokskade naast het Centraal Station te Amsterdam. Sinds juni 2004 hangt het wandreliëf in het bedrijfsrestaurant en het bronzen beeld staat buiten naast het hoofdkantoor van TPG Post aan de Prinses Beatrixlaan in Den Haag.

    Euromonument
    Een metershoog perpex en glazen kunstwerk met tienduizend versnipperde tienguldenbiljetten erin. Bovenaan de glazen zuil vol versnipperde tientjes bevinden zich brokken glas en blauwe eurotekens. Onthuld op dinsdag 16 oktober 2001.
    Plaats: In de hal van de hoofdingang van de Nederlandse Bank, Frederiksplein te Amsterdam.

    Gezin - Vader en moeder met kind op een bank
    Bronzen hoogreliëf, onthuld in 1954.
    Plaats: Hal van het gebouw van de Grafische Bedrijfsfondsen, Zwaansvliet (daarvoor in de De Lairessestraat) te Amsterdam.

    Jongen met haan
    Bronzen beeld, onthuld in 1955.
    Plaats: Op het schoolplein van de school De Kade (voorheen Thomas van Aquinoschool, G.L.O.-school), Thomas van Aquinostraat bij het Sloterpark en de Burgemeester Roëllstraat te Amsterdam (Slotermeer).

    Monument voor de Tachtigers
    De sculptuur, twee roestvrijstalen punten, is een 'Monument voor de Tachtigers', een golf en een vlam, en geïnspireerd op een dichtregel van Hendrik Marsman over Herman Gorter, de belangrijkste dichter van de Tachtigers die in 1927 overleed: Hij was van vuur / een golf, een vlam, / een stromend stuk natuur. Bij dit ranke beeld hoort een metalen kastje met achter glas een gedicht van Marsman. Onthuld op 18 december 1992.
    Plaats: Oosterpark te Amsterdam, in de rietkraag van de vijver, op honderd meter afstand van het Willem Witsenhuis, waar de Tachtigers - de vernieuwers van de Nederlandse poëzie, die als eersten gedichten schreven in ongekunsteld, natuurlijk taalgebruik - eind vorige eeuw bijeenkwamen.

    Schouwburg
    Betonnen reliëf.
    Plaats: De ingang van ‘Het Leeuwenpoortje’, toendertijd een vluchtelingensociëteit in de Prinsenhofsteeg te Amsterdam.

    Vredesmonument – ‘Toen de klok zweeg verschenen de vogels van de vrijheid’
    Glazen vredesmonument met incorporatie van een zestiende-eeuwse Angelusklok. De sculptuur bestaat uit twee metershoge zuilen met vleugels van glas. Voor de sokkel ligt de klok, verzonken in een sarcofaag onder een dikke glazen plaat met opschrift. Als motto koos Jan: 'Toen de klok zweeg, verschenen de vogels van de vrijheid', daarmee doelend op de 'Spitfires' en 'Hurricanes' van de geallieerden. Onthuld op 15 april 1993 door commissaris van de koningin in Gelderland, Terlouw.
    Plaats: Op het Marktplein bij het koor van de Martinikerk te Doesburg.

    Vrouw met kat
    Bronzen beeld, onthuld in 1960.
    Plaats: Op het grasveld op de hoek van de Paterswoldseweg en de Laan van de Vrede in Corpus den Hoorn te Groningen.

    Een man aan het aambeeld – ‘Bidt en werkt’
    Beeld van tufsteen, onthuld eind november 1960.
    Plaats: Buiten bij de personeelsingang van de (Christelijke) Technische school te Katwijk, nu een deel van het Andreascollege, vestiging Louise de Collignylaan.

    Monument voor de watersnood - Moeder met gestorven kind
    Bronzen beeld dat een vrouw toont, die onder haar mantel haar verdronken kind met zich meedraagt. Voor de sokkel heeft Wolkers dichtregels van Adriaan Roland Holst uitgezocht: Hoort gij de zee achter mijn hart? / Dan zal ik heen zijn, / en gij zult met de zee alleen zijn; / de golven zullen breken in uw hart. Onthuld op 1 februari 1957.
    Plaats: De dijk bij Kruiningen (Zuid-Beveland) op het kerkhof van de Nederlands Hervormde Kerk

    Moeder met kind en zonnehoed
    Bronzen beeld, onthuld in 1958.
    Plaats: Het Plantsoen te Leiden, ter hoogte van De Plantage, niet ver van de brug tussen het Levendaal en de Hoge Rijndijk.

    Dijkwacht
    Op de literaire steen van Wolkers staat de een vierregelig gedicht: Wie schilt de steen / Wie snijdt het water / Over de golven heen / Loop ik naar later. Onthuld op woensdag 26 juni 1996 waarbij Jan Wolkers voor koningin Beatrix declameert bij de onthulling van gedichten op basaltblokken in Flevoland. Met een eenvoudige beweging haalt Beatrix het doek weg en mag ze als eerste haar ogen over de in basalt gegraveerde tekst laten glijden.
    Plaats: De literaire steen van Wolkers staat ter hoogte van de sluitsteen van oostelijk Flevoland bij de Flevocentrale, waarmee de IJsselmeerdijk in 1956 werd gedicht.

    Grafmonument voor Tine Heemskerk
    Sculptuur van glas, 1999.
    Plaats: Het kerkhof bij de Sint Willibrodkerk te Oegstgeest.

    Vrouwen in verzet
    Sculptuur met een gestileerde vlam van zachtgroen glas. Het ranke sculptuur is gemaakt van speciaal gefabriceerd, uiterst sterk glas dat sterker is dan steen. Het ontwerp toont een vlam die als het ware fragiel begint; net zoals in het verzet. De gestileerde vlam, bestaande uit acht halve glasplaten - vier hoge en vier lagere - van zachtgroen glas, is geplaatst op een sokkel van zwart graniet. De bladen vormen samen een hoge, transparante vlam in de vorm van een ontluikende tulp. Spots in de sokkel verlichten het geheel. Onthuld op zaterdag 8 maart 1997 op de Internationale Vrouwendag. Aanwezig zijn de cultuurwethouder Kampen-van Dommelen (CDA), alle vrouwelijke vluchtelingen uit Oegstgeest en Warmond en alle vrouwelijke burgemeesters van Zuid-Holland en besturen van Oegstgeester vrouwenorganisaties.
    Plaats: Op de middenberm bij een kruising van de Abtspoelweg en de Langevoort, wijk Overveerpolder te Oegstgeest. De straten in deze wijk zijn alle genoemd naar mannen uit het verzet. Na de vernieling eind 1998 is het kunstwerk geplaatst naar het gras voor de voormalige Jelgersmakliniek (paviljoen Rhijngeest), thans stadhuis van Oegstgeest.

    Tot hiertoe en niet verder
    Glazen sculptuur op een granieten sokkel, een gestileerde of geabstraheerde golf die tegen een dijk met golfbrekers spoelt. Het geeft de zin van het Hollands leven weer. Wolkers heeft er de toepasselijke naam Tot hiertoe en niet verder voor bedacht. De sculptuur bestaat uit drie glasplaten, die het land, de dijk en het water (golf) uitbeelden.
    Onthuld op maandagmiddag 21 december 1998, waarbij aanwezig zijn de dijkgraven H. van der Vlist (Uitwaterende Sluizen) en S. Steltenpool (Hollands Kroon), burgemeester J. Gutker en G. Bosch van de provincie Noord Holland. Vier houten schotten werden daarvoor weggetrokken.
    Plaats: Waddendijk bij de Prins Hendrikpolder bij Ceres aan de zuidkant van Texel. Het kunstwerk is tot twee maal toe vermield. Op de plek van het kunstwerk wordt een van de marmeren platen als plaquette in het straatwerk aangebracht, die aan de glassculptuur moet herinneren.

    Thijsse-monument
    Halve bogen van roestvrijstaal en glas. Het kunstwerk moet doorgezaagde gotische ramen voorstellen. ‘Het is een eresaluut aan God. Thijsse was een kleine god, van de duinpannen. Het is een eerbetoon aan de natuurkenner.’
    Plaats: De eendenvijver op een kunstmatig eiland aan de Elemert in Den Burg, Texel. De Jac. P. Thijsseschool grenst aan de eendenvijver.

    De opwekking van Lazarus
    Reliëf in mergel, onderdeel van een galerij met bijbelse taferelen. Studieproject van de rijksakademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam onder leiding van professor Piet Esser. Onthuld in 1950.
    Plaats: Gemeentegrot in de Cauberg te Valkenburg.

    Monument voor milieu en Toerisme
    De sculptuur bestaat uit groen glas met daarin rode cirkels. Het is geometrisch van vorm met rode cirkels erin; een beetje vliegervormig met van buiten vier rechtopstaande glasplaten. Het glas staat voor milieu, de cirkels voor het actieve toerisme. Onthuld op 8 september 1992.
    Plaats: Kruispunt De Blauwe Hand, aan de rand van Beulakerweide bij de uiterste noordoostpunt van de Belterwiede, een grote recreatieplas bij Wanneperveen nabij Giethoorn. In augustus 1995 wordt het kunstwerk door onbekenden van de sokkel gegooid en totaal vernield. Er werd een replica gemaakt.

    ’Ons verleden schittert in het heden’
    Een driehoekige obelisk van roestvrij staal; een trechtervorm. Bijna bovenaan zitten drie raampjes in de zuil; aan elke rechte zijde één. De ruimte hierachter is vol grote transparante glasbrokken. Groenblauwe, grofgeslepen en in de zon glinsterende brokken, die het licht van IJsselstein mogen breken. Ze hebben vrijwel precies dezelfde kleur als het nieuwe theater: zeegroen. ’s Avonds wordt de ruimte met de glasbrokken verlicht, als een vuurtoren die je vanuit elke plek in de stad kunt zien. Een symbool voor het grensgebied, een markering, om even stil te staan bij het verloop van de tijd en de veranderingen. ‘Ons verleden schittert in het heden’ noemde Jan het kunstwerk. Onthuld op 26 juni 2001.
    Plaats: Het plein Overtoom voor het IJsselsteinse Stadhuis met daaraan vast het Fulcotheater.

    Leda en de zwaan
    Een bronzen beeld op een sokkel van roodachtig graniet, dezelfde steensoort waarvan de brugleuningen zijn gemaakt, vlucht Leda met haar goddelijke minnaar Zeus, die in de gedaante van een zwaan zijn aardse geliefde bezoekt. Onthuld op 19 februari 1958.
    Plaats: Op de Vaartbrug in de Stationsstraat te Zaandam.

    Den Uyl-monument
    Het sculptuur staat op een hoge sokkel van gewapend beton, die van hetzelfde beton is vervaardigd als de nieuwe Den Uylbrug. Het beeld zelf lijkt op een soort symbolische roos of tulp en is uitgevoerd in een kruisconstructie met vier smalle roestvrije stalen openstaande bladeren aan de binnenkant 'bekleed' met gelaagd rood glas. 'Het staal staat voor zijn redelijkheid en beheerstheid, de rode kern voor de filosoof met de opgeheven vuist', aldus Wolkers. Onthuld op donderdag 13 december 1990 door Saskia Noorman-den Uyl.
    Plaats: Op de J.M. den Uylbrug langs de N 516 te Zaanstad.

    VPRO/Boy Edgar Prijs (Wessel Ilckenprijs)
    Plastiek van brons en messing. In 1963 wordt de Stichting Comité Wessel Ilcken in het leven geroepen, waarvoor de VARA dit werk als trofee van Jan Wolkers voor de jaarlijkse prijs koopt. Wessel Ilcken was slagwerker en huwde in 1945 met Rita Reijs. De prijzen werden jaarlijks toegekend door de Stichting Jazz in Nederland. De eerste tien jaar werd de Wessel Ilcken Prijs jaarlijks toegekend aan een musicus als erkenning van diens grote verdienste voor de jazz. In 1974 verandert de Wessel Ilcken Prijs van karakter en wordt voor de eerste keer als aanmoedigingsprijs uitgereikt. In 1980 vindt een naamswijziging plaats: de prijs heet voortaan de Boy Edgar Prijs en geldt opnieuw als oeuvre-prijs. In 1992 wordt de naam opnieuw gewijzigd: de prijs staat nu bekend als de VPRO/Boy Edgar Prijs en bestaat uit een door de VPRO beschikbaar gesteld bedrag van 25.000 gulden (vanaf 2001 € 12.500) en een plastiek van Jan Wolkers, welke de winnaar behoudt tot een volgende prijs wordt toegekend. De prijs wordt gezien als de meest prestigieuze prijs op het gebied van jazz en geïmproviseerde muziek van Nederland. De prijs wordt jaarlijks toegekend aan een musicus, die zich reeds geruime tijd onderscheidt door opmerkelijke verdienste op creatief gebied ter verlevendiging van de Nederlandse jazz en geïmproviseerde muziek.

    Kinderkast-televisieprijs
    Een bronzen beeld. De Kinderkast-televisieprijzen zijn de jaarlijkse onderscheidingen van de Stichting Jeugdinformatie Nederland voor bij uitstek verdienstelijke jeugdprogramma’s. De organisatie is een gezamenlijk project van Jeugdinformatie en Cinekid.

     © 2002-2017 Wolkers' fragmenten. Alle rechten voorbehouden.